پایگاه خبری تحلیلی آفتاب ایران
پنج شنبه, 01 فروردين 1398

دربه دری خرد

مرد جوان، به بیرون پایانه رسید. اورکتی پوشیده بود. زیر اورکت بمب بود. جیبهایش پر از میخ، ساچمه و مرگ موش١. اتوبوسی کمابیش پر ایستاد، مسیرش مرکز شهر بود. مرد جوان در صندلی کنار زن و شوهر میانسالی نشست. چشم بهراه رسیدن به ایستگاه بعدی بود. گویا زن و شوهر کنار وی برای خرید یک یخچال نو میرفتند. زن یک مدل پسندیده بود ولی شوهر نگران بود که نکند بسیار گران باشد. مرد به یخچال دیگری که در بروشور باز شده روی دامن زن، اشاره نمود. میشد ایستگاه بعدی را دید. درهای اتوبوس باز شد. زن به مدلی که شوهر برگزیده بود نگاهی انداخت، در زیر کابینت های خانه ی آنها جا نمی شد. مسافران تازه سوار شده آخرین صندلی های خالی را پر کرده و برخی میان اتوبوس ایستادند. دیگر اتوبوس جا نداشت. مرد جوان نیشخندی زد. با فشردن دگمهای خودش، زن و شوهر کناری و بیست نفر دیگر در اتوبوس را تکه پاره نمود. با وجود میخها، ساچمه ها و مرگ موش میشد از کشته های بیشتر دیگری در خیابان و خودروهای دور و بر اطمینان

داشت. همه چیز طبق نقشه پیش رفته بود. به زودی پدر و مادر جوان از سرنوشت وی آگاه میشدند. هر چند برای از دست

دادن یک پسر غمگین بودند، ولی برای کامیابی اش، به شدت احساس سربلندی و غرور خواهند داشت. آنها میدانستند که پسر آنها به بهشت میرود و راه را برای رفتن آنها آماده میسازد. هم چنین قربانیهای خودش را جاودان، به جهنم فرستاده است. همسایه ها


این را رخدادی بزرگ برای جشن گرفتن یافته و با پیشکش پول و غذا، پدر و مادر مرد جوان را مفتخر خواهد نمود.

همه ی اینها واقعیت است. با اطمینان کامل این چیزها را درباره مرد جوان میدانیم.
آیا چیز دیگری هست که ما درباره ی ریشه های رفتار او بتوانیم دریابیم؟ آیا در زمان درس خواندن هوادار بسیاری داشته؟ پولدار بوده یا بی چیز؟ کم هوش بوده یا بسیار باهوش؟ کنش وی هیچ مدرکی به جا نگذاشت. آیا آموزش دانشگاهی داشته است؟ آیا به عنوان یک مهندس مکانیک آینده ی درخشانی داشته است؟ کنش وی به سادگی پرسشهایی از این دست و چند صد پرسش دیگر مانند این را، بی پاسخ گذاشت.

باور اهرمی است که هرگاه کشیده شد، کمابیش هر چیزی دیگری را در زندگی یک نفر جابجا میکند. دانشمندید؟ لیبرالید؟ نژادپرستید١؟ اینها تنها گونه های باور در عمل است. باور شما دیدگاه شما درباره جهان را تعریف میکند؛ باورها و اعتقادات، رفتار را به شما دیکته می کنند؛ آنها پاسخ احساسی شما به انسانهای دیگر را تعیین میکنند. اگر به شک دارید، ببینید اگر شما یکی از گفتههای زیر را باور پیدا کنید چگونه ناگهان احساس شما دگرگون می

شود:

مینمایند.
۱- شما تنها دو هفته دیگر زنده هستید.
۲- شما تازه یک جایزه بختآزمایی صد میلیون دلار بردید.
۳- بیگانه های فضایی یک گیرنده در مغز شما کاشته و اندیشه های شما را دستکاری

اینها- تا زمانی که باور نکنید- تنها باد هوا است. هنگامی که باور نمودید، بخشی از

هر دست افزار اندیشه شما شده، تعیین کننده ی خواسته ها، ترسها، چشمداشتها و رفتارهای پسایند آن میشود.

آنگونه که پیداست تنها برخی از گرامیترین و عزیزترین باورهای ما انسانها درباره
جهان دشواری و مشکل به وجود میآورد: باورها ما را با سنگدلی به کشتن یکدیگر وامی دارد. نیم نگاهی به تاریخ، یا به برگ هر روزنامه ای، روشن میسازد که اندیشه هایی که مایه تقسیم گروههای انسانی از هم دیگر و تنها برای همنوایی و هماهنگی در کشت و کشتارهای بزرگ، به طور کلی ریشه در دین و مذهب دارد. به نگر میرسد که گونه ما خودش را با جنگ از میان میبرد نه به دلیل اعتقاد به طالع بینی، حرکت ستارگان و سرنوشت از پیش مقدر شده بلکه بدین جهت که در کتابهای خودمان نوشته شده؛ این چیزی است که امروزه

ما با واژههایی مانند »خدا« و »بهشت« و »گناه« که آینده ما را میسازند، انجام میدهیم. امروزه اوضاع جهان چنین است: بیشتر انسانهای زنده در این جهان چنین اعتقاد
و باور دارند که آفریدگار جهان کتابی نوشته است. بدبختی ما این است که کتابهای این چنینی یکی و دو تا نیست بلکه تعداد آنها فراوان بوده و هر یک نیز دربست و انحصاری ادعای معصومیت دارد. مردم بر پایه چنین باورهای ناسازگاری مورد پذیرش خود گرایش به قرار گرفتن در یکی این از دسته ها دارند -به جای آنکه بیشتر بر شالوده های زبانی، رنگ پوست، زادگاه، یا هر معیار دیگر قبیله ای گرایش به تقسیم بندی خود داشته باشند. هر یک از این کتابها با سماجت از خوانندگان خود میخواهد که شماری از باورها و کنشهای ناهمگون را پذیرفته که برخی ملایم و خوش طینت بوده و برخی نه. باری همگی در لجاجتی خیره سرانه، در یک نکته بنیادی، همآوا و هم ساز میشوند: »ارج گذاشتن« به باورهای دیگران، یا به دیدگاههای ناباوران، وضعیتی نیست که خدا مهر تأیید به آن زده و تحمل کند. در حالی که هر باور و اعتقادی بالاخره در جایی با هم تماس پیدا میکند روح جهانی، اندیشه کانونی هر سنت دینی این هست که بقیه دینها مخزنی از نادرستیها بوده یا، در بهترین حالت، به گونه ی خطرناک ناقص و معیوب هستند. بدینسان تعصب در تاروپود هر آیینی


تنیده شده است. زمانی که کسی باور نمود -به راستینه به طور ظاهری- که آموزه ی ویژه و مشخصی میتواند مسیر خوشی و رستگاری جاودان را بر روی او باز کند، یا برعکس، دیگر نمیتواند در برابر ترغیب افراد مورد علاقه خود به وسیله ناباوران و کافران به سوی تباهی، بردبار باشد و البته ناباوران و کافران از دیدگاه وی. سخت نیست که دید یقین به زندگی در

جهان دیگر با بردباری در این جهان ناسازگار است. لیکن بررسیهایی از این دست بیدرنگ دشواری و مشکلی را در جلوی چهره ما می

گستراند چرا که امروزه نقادی باور و اعتقاد افراد در فرهنگ هر گوشه و کنار جهان ما تابواست. از این جنبه، لیبرالها و محافظهکاران به یکجور همزبانی و همگرایی کمیاب میرسند: آنها میگویند باورهای دینی به سادگی بیرون از گسترهی گفتمان خردمندانه قرار میگیرد. گمان میشود که نقد باورهای کسی درباره خدا یا رستاخیز بیجا و نامعقول است ولی نقد باورهای فیزیک یا تاریخ همان شخص بیجا و نامعقول نیست. در نتیجه زمانی که یک بمبگذار انتحاری مسلمان خویش را با شماری از بیگناهان دیگر در خیابان از میان میبرد، همیشه بر نقش باورهای دینی در این کنش وی، کمتر تکیه میشود. یعنی گمان می شود که انگیزش وی بدون چون وچرا باید سیاسی، اقتصادی، یا دست بالا شخصی باشد. بدون اعتقادی به دین هم افراد دست از جان شسته کارهای ترسناک انجام میدهد. ایمان

و اصول دین همیشه و همه جا، تبرئه میگردد. ولی فناوری راهی برای ایجاد ناگزیری و محدودیتهای تازهای در اخلاق دارد.

پیشرفتهای فنی ما در هنر جنگ سرانجام مایه ناهمسانی و تفاوتهای مذهبی گشت-و با این حال باورهای دینی ما- متضاد و ناسازگار با بقا و پایندگی است. دیگر نمیتوان چشم را بر روی این واقعیت بست که میلیاردها تن از همسایگان دور و نزدیک ما به شهادتی متافیزیکی یا به کتابهای وحی یا هر پندار خیالی دیگری باور دارند که هزاران سال است در مغزهای باورمندان دینی کمین نموده -چون اکنون دیگر با جنگافزارهای شیمیایی، بیولوژیکی و اتمی مسلح هستند. شکی نیست که این پیشرفتها نقطه ی پایانی بر زمان خوش باوری ما اس


واژههای مانند »خدا« و »الله« باید راه »آپولو« و »بعل«١را رفته، یا جهان را از هم خواهند پاشید.

دمی تماشای گورستان اندیشههای بد، نشان میدهد که چرخشهای ناگهانی
اندیشه ها شدنی میباشد. به کیمیاگری نگاه کنید: برای بیش از یک هزاره نگاه انسانی را به سوی خویش کشید، به هر رو، امروزه در جامعه ما هر کسی به طور جدی ادعا نماید که به کیمیاگری مشغول است خویش را برای قرار گرفتن در بسیاری از جایگاههای مسئولیت دار، نامناسب و ناشایست نشان میدهد. دین های استوار بر اساس باور قلبی، نیز بایستی در

سراشیبی افتاده و به سوی کهنگی و منسوخ شدن بروند. جایگزین دین، به صورتی که آن را میشناسیم، چیست؟ همان گونه که روشن است،

این پرسش درستی نیست. شیمی جایگزین« کیمیاگری» نیست؛ شیمی دگرگونی گسترده نادانی و زورق و برق فریبنده آن به دانشی ناب میباشد. ما درخواهیم یافت که، مانند مورد کیمیاگری، سخن از جایگزین برای دین گمراه شدن از هدف است.

هرآینه، مردم دیندار در یک گستره و طیف پیوسته دسته بندی میشوند: برخی از یک مراسم ویژه معنوی آرامش و الهام گرفته و با این حال به طور کامل مقید به مدارا و تنوع هستند، در حالی که برخی دیگر زمین را خاکستر خواهند نمود اگر احتمال برانداختن گناه را بدهند. به سخن دیگر،دیندار تندروودیندار میانه روهست و نباید درباره احساسات گوناگون و فعالیتهای آنان اشتباه و قاتی شود. ولی باز هم، یک جستار کانونی این کتاب، این هست که دینداران میانه رو نیز دارای تعصب های ترسناک هستند: آنها میپندارند که راه آمرزش الهی زمانی همواره خواهد شد که همه ما یاد بگیریم به باورها و اعتقادات بیخود و غیر قابل توجیه دیگران احترام بگذاریم. من امیدوارم نشان دهم که هر جور آرمان مذهبی درباره مدارا و تحمل - حامل و به معنای این اندیشه که هر انسانی، برای داشتن هر گونه باوری دلخواهی

درباره خدا، باید آزاد باشد- یکی از نیروهای بنیادی است که ما را به سوی پرتگاه نابودی میکشاند.

اشتراک این مطلب

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

آخرین خبر ها

Joomla Templates and Joomla Extensions by JoomVision.Com
صفحه اصلیاجتماعیدربه دری خرد Top of Page
Zo2 Framework Settings

Select one of sample color schemes

Body

Background Color
Text Color
Link Color
Background Image

Top Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Header Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Mainmenu Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Slider Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Scroller Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Mainframe Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Bottom Scroller Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Bottom Scroller Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Bottom Menu Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Bottom Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image
Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image